انواع شمعدانی (گونههای هیبریدی Pelargonium) معمولاً در بیشتر مناطق بهصورت گیاهان یکساله پرورش داده میشوند و در ایران از جمله محبوبترین گیاهان آپارتمانی هستند. تنها در مناطق گرمسیری مانند نواحی 10 و 11 کشاورزی آمریکا، به دلیل شرایط آبوهوایی معتدل، امکان رشد دائمی آنها در فضای باز وجود دارد. بنابراین، در مناطقی با زمستانهای سردتر، باغبانها با چهار انتخاب روبهرو هستند:
- اجازه دهند گیاه در پایان فصل از بین برود.
- آن را به داخل خانه منتقل کرده و بهعنوان گیاه آپارتمانی نگهداری کنند.
- از گیاه قلمه بگیرند و نمونههای جدید پرورش دهند.
- آن را در حالت خواب (دور از رشد فعال) تا بهار نگه دارند.
اگر در باغچه یا تراس خود تعداد زیادی شمعدانی دارید، نگهداری بخشی از آنها برای زمستان میتواند مقرونبهصرفه و منطقی باشد. اما اگر فقط چند گلدان کوچک در طول سال نگهداری میکنید، شاید خرید مجدد آنها در فصل بهار هم سادهتر و هم اقتصادیتر باشد.
نگهداری طولانیمدت شمعدانی در محیط داخلی باعث چوبی شدن ساقهها و کاهش گلدهی میشود. اگر هدفتان داشتن گلهای فراوان است، بهتر است هر سال گیاهان تازه تهیه کنید.
زمان مناسب برای آمادهسازی شمعدانیها
برای موفقیت در محافظت از گیاه در فصل سرما، لازم است قبل از آنکه یخبندان به گیاه آسیب بزند، اقدامات لازم را انجام دهید. بهترین زمان برای جمعآوری گیاه یا گرفتن قلمه، زمانی است که هنوز گیاه در حال گلدهی است و هوا خیلی سرد نشده. اگر دیر اقدام کنید، گیاه ممکن است وارد مرحلهی پژمردگی شود. اما اگر بیش از حد زود شروع کنید، احتمال دارد بخشی از گلهای پاییزیتان را از دست بدهید.
وسایل مورد نیاز برای نگهداری از شمعدانی در زمستان
ابزار:
- بیل یا بیلچه باغبانی
- دستکش
- قیچی یا هرسبر
- اسپری آب
مواد:
- گلدانهای سرامیکی
- خاک گلدانی با کیفیت یا خاک مناسب برای انواع گیاهان خانگی
- نخ یا طناب برای بستن قلمهها
- کیسههای کاغذی
- هورمون ریشهزا (پودری یا ژلی)
روش اول: نگهداری گیاه کامل در فضای داخلی
اگر نور مناسب فراهم باشد، شمعدانیها میتوانند بهعنوان گیاه خانگی در طول زمستان رشد کنند. یک پنجرهی جنوبی یا غربی که نور مستقیم خورشید دریافت میکند، یا استفاده از لامپهای رشد، باعث میشود گیاه ضعیف و کشیده نشود. همچنین باید آن را دور از جریان هوای سرد قرار دهید تا وارد خواب نشود.
پیش از انتقال به داخل:
گیاه را از نظر وجود آفات یا نشانههای بیماری بررسی کنید. فقط گیاهان سالم را به داخل منتقل کنید. هنگام نگهداری در خانه، مراقب آفات رایج فضای بسته مانند شته، کنه تارعنکبوتی یا پشههای قارچی باشید. اگر گیاه سالم باشد، به رشد خود ادامه میدهد، البته نه بهاندازه زمانی که در فضای باز قرار دارد. در صورت مشاهدهی ضعف شدید، میتوانید اجازه دهید گیاه وارد خواب زمستانی شود.
مراحل:
- گیاه سالم را از زمین بیرون آورده، در گلدان مناسب بکارید. نحوه عوض کردن گلدان را میتوانید در دیگر مقاله ما یاد بگیرید.
- حدود دوسوم آن را هرس کنید.
- آبیاری کنید و اجازه دهید سطح خاک کمی خشک شود.
- پیش از شروع سرمای جدی، گیاه را به فضای داخلی ببرید تا به شرایط جدید عادت کند.
روش دوم: تکثیر از طریق قلمه
قلمهگیری، روشی مناسب برای حفظ ژن گیاه و صرفهجویی در فضاست. نگهداری قلمهها در مقایسه با گیاه کامل، به فضای کمتری نیاز دارد.
مراحل:
- در دورهای که گیاه گلدهی کمتری دارد، یک ساقه سبز و سالم به طول ۱۰ تا ۱۵ سانتیمتر، دقیقاً از بالای گره برگ جدا کنید.
- از همان انتها، یک برش دیگر در پایین گره بزنید تا قلمه نهایی ۴ تا ۶ اینچ طول داشته باشد.
- برگها و گلها را حذف کنید و تنها دو برگ بالایی را باقی بگذارید.
- انتهای قلمه را مرطوب کرده و در پودر یا ژل ریشهزا بزنید.
- در خاک مرطوب، یک حفرهی کوچک ایجاد کرده، قلمه را در آن بکارید و اطرافش را کمی فشار دهید.
- آبیاری کنید و نگذارید خاک خشک شود. اگر رطوبت محیط کمتر از ۵۰ درصد است، میتوانید با یک پلاستیک شفاف رطوبت را حفظ کنید.
- در مدت ۶ تا ۸ هفته، قلمهها ریشه میزنند و میتوان آنها را تا بهار بهصورت گیاه آپارتمانی نگهداری کرد.
روش سوم: نگهداری گیاه کامل در حالت خواب با گلدان
در این روش، گیاه را وارد خواب زمستانی میکنید و در بهار دوباره فعال میسازید. مکانی خنک، نسبتاً مرطوب و بدون سیستم گرمایشی مانند زیرزمین برای این روش مناسب است.
مراحل:
- پیش از نخستین یخبندان، گیاه را به گلدان منتقل کرده و نیمی از آن را هرس کنید.
- اجازه دهید خاک خشک شود.
- یک کیسه کاغذی وارونه روی گیاه قرار دهید.
- آن را در محل ذخیرهسازی (مثل زیرزمین) بگذارید.
- هر چند هفته یکبار گیاه را بررسی کنید. در صورت مشاهدهی خشکی برگ یا ساقه، کمی آب اسپری کنید و مجدداً بگذارید کاملاً خشک شود.
روش چهارم: نگهداری گیاه در حالت خواب با ریشه لخت
در این شیوه، گیاه بدون خاک و گلدان نگهداری میشود. این روش برای صرفهجویی در فضا مناسبتر است.
مراحل:
- قبل از شروع سرما، گیاه را از خاک بیرون بیاورید، آن را تا نصف هرس کنید و خاک را از اطراف ریشهها بتکانید.
- گیاه را چند روز در مکانی خشک قرار دهید تا رطوبت اضافی از بین برود.
- میتوانید گیاه را وارونه در کیسه کاغذی آزاد یا در جعبهی مقوایی قرار دهید. درب کیسه یا جعبه نباید کاملاً بسته باشد تا هوا جریان داشته باشد.
- هر چند هفته وضعیت ریشهها و ساقه را بررسی کنید. در صورت خشکی، با اسپری کمی رطوبت اضافه کنید.
بیدار کردن گیاهان خوابرفته
حدود شش تا هشت هفته پیش از پایان فصل سرما، گیاهان خوابیده را به مکانی با نور غیرمستقیم منتقل کنید. برگها و بخشهای خشک را جدا کرده و ساقهها را تا ناحیهی سالم سبز رنگ هرس کنید.
سپس آنها را در گلدان با خاک مرطوب بکارید، بهطوریکه دو گره زیر خاک قرار گیرد. آبیاری کامل و کوددهی با نصف دوز توصیهشده انجام دهید. طی دو تا سه هفته برگهای جدید پدیدار میشوند و پس از پایان سرمای بهاره، میتوانید دوباره آنها را به فضای باز منتقل کنید. ظرف چهار تا شش هفته، گیاهانتان به شادابی و سرسبزی روز اول بازمیگردند.
سوالات متداول
آیا نگهداری شمعدانیها در زمستان ارزش دارد؟
اگر به گونههای خاص شمعدانی علاقهمند هستید، احتمالاً ارزش آن را دارد که آنها را از یک فصل به فصل بعد منتقل کنید. ممکن است سال بعد همان گونهها در بازار موجود نباشد. از طرفی، نگهداری زمستانی اغلب از نظر هزینه بهصرفهتر از خرید دوبارهی گیاهان جدید است؛ البته باید در نظر داشت که این روش نیاز به صرف وقت و رسیدگی دارد.
برای آمادهسازی شمعدانیها جهت نگهداری در زمستان، چطور باید آنها را هرس کرد؟
اگر قرار است گیاه در گلدان و در فضای داخلی رشد کند، بهتر است آن را تا حدود یکسوم اندازهی اولیهاش کوتاه کنید. اما اگر هدف، نگهداری گیاه بهصورت خوابیده و غیرفعال است، هرس تا حدود نصف اندازه، مناسبتر خواهد بود.
چه زمانی باید شمعدانیها را به داخل خانه منتقل کرد؟
بهمحض اینکه دمای شب به حدود ۱۳ درجه سانتیگراد (۵۵ درجه فارنهایت) یا کمتر میرسد، زمان انتقال گیاه به فضای بسته فرا رسیده است. این همان چیزی است که در آمادهسازی گیاهان آپارتمانی برای پاییز نیز در نظر گرفته میشود. اگر گیاه در معرض سرمازدگی قرار بگیرد، ممکن است دیگر امکان سالم نگهداشتن آن برای زمستان وجود نداشته باشد.