پرتو درمانی و هر آنچه که باید در مورد فواید و مضرات آن بدانیم

پرتو درمانی، درمانی است که برای سرطان و در حد پایین‌تر برای بیماری تیروئید، اختلالات خون و تومورهای خوش خیم استفاده می‌شود.

پرتو درمانی می‌تواند اثری هدفمند و قدرتمند روی تومورهایی که به یک منطقه خاص محدود می‌شوند داشته باشد. تابش می‌تواند بخشی از درمان را انجام دهد و همچنین قابلیت تسکین دهندگی در برابر تومورها را داشته باشد. این مقاله اطلاعاتی را در مورد پرتو درمانی ارائه می‌دهد.
اگر چه پرتودرمانی گاهی برای بیماری‌های خوش‌خیم، از جمله تومورهای خوش‌خیم و شرایط التهابی استفاده می‌شود، اما این مقاله بر اثر درمانی اصلی آن در درمان سرطان و مقابله  با این بیماری در انواع مختلف از قبیل مقابله با سرطان کبد، تمرکز دارد. همراه وینوک باشید.

پرتو درمانی چیست؟

پرتو درمانی از امواج و تابش برای درمان سرطان‌ها و تومورها و همچنین سایر شرایط استفاده می‌کند. به عنوان یک اصطلاح عمومی، تابش به معنی امواج انرژی مانند نور و گرما است.
شکل پرتوهای مورد استفاده در درمان سرطان تابش با انرژی بالا است که به عنوان تابش یونیزه شناخته می‌شود.
اینکه دقیقا تابش به عنوان درمان برای سرطان کار می‌کند، پیچیده است و هنوز هم یکی از موارد تحقیق است، اما در سطح ساده باید گفت که این نوع درمان DNA سلول‌های سرطانی را تجزیه می‌کند تا رشد و تقسیم آنها را مختل کند و حتی می‌تواند باعث از بین رفتن آنها نیز شود.

پرتودرمانی گاهی اوقات به تنهایی به عنوان درمان استفاده می‌شود و در بعضی موارد همراه با سایر درمان‌های سرطان مانند شیمی درمانی استفاده می‌شود، که در این حالت متخصص سرطان تصمیم می‌گیرد که این کار تاثیر درمان را افزایش می‌دهد.
تقریبا ۶۰ درصد از افراد مبتلا به سرطان در آمریکا، پرتودرمانی را در برنامه درمانی خود دارند.

اثرات جانبی پرتو درمانی

عوارض جانبی پرتودرمانی زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های غیر سرطانی نیز تحت تاثیر درمان قرار بگیرند.
پرتودرمانی درست همان رفتار را با سلول‌های غیر سرطانی می‌کند که با سلول‌های سرطانی می‌کند. با این حال، سلول‌های سرطانی برای اثرات درمان آسیب پذیر هستند، زیرا سلول‌های سرطانی بیشتر تمایل به تکثیر دارند و همچنین به سرعت تکثیر می‌شوند و به کندی بهبود می‌یابند.
برخی از سلول‌های غیر سرطانی نیز تحت تاثیر پرتودرمانی قرار می‌گیرند، که منجر به عوارض جانبی نهفته و شدیدی می‌شود.
عوارض جانبی بر اساس آن بخشی از بدن که تحت درمان است، سلامت کلی فرد دریافت کننده پرتودرمانی و نوع و دوز تابشی که مورد استفاده قرار می‌گیرد، متفاوت است.

اثرات جانبی کوتاه مدت پرتو درمانی

اثرات جانبی کوتاه مدت پرتودرمانی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • خستگی یا بی‌حالی
  • ناراحتی‌های پوستی، از جمله ورم، تاول و ظاهر آفتاب سوخته یا برنزه
  • تاثیر خاص بر روی محل‌های درمان مانند ریزش مو، مشکلات ادراری، حالت تهوع، استفراغ و اسهال
  • التهاب بافتی، مانند ازوفاژیت، پولمونیت و هپاتیت
  • به ندرت، کاهش تعداد گلبول‌های سفید یا پلاکت‌ها

عوارض جانبی درازمدت پرتو درمانی

اثرات بلند مدت نیز به محل درمان بستگی دارد و می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

  • سخت و محدود کردن حرکت: به عنوان مثال، پس از درمان گردن، فک می‌تواند سفت شود. این می‌تواند در اثر بروز زخم‌های بافتی رخ دهد. پس از عمل جراحی سرطان و پرتو درمانی، ورزش کردن برای کمک به شل کردن حرکات توصیه می‌شود.
  • اثرات پوستی: این شامل تاخیر در بهبود زخم و ظاهر قرمز یا بنفش به شکل تار عنکبوت می‌شود که به علت بزرگ شدن عروق خونی مویرگی می‌باشد.
  • اسهال و خونریزی: این عارضه می‌تواند در اثر آسیب روده هنگامی که شکم پرتودرمانی می‌شود، باشد.
  • مشکلات هورمون: این عارضه می‌تواند شامل کم‌کاری هیپوفیز یا تیروئید، دهان خشک، از دست دادن حافظه، و ناباروری مردان و زنان شود.
  • سرطان دوم ناشی از قرار گرفتن در معرض تابش: اگرچه این مودر نادر است، اما به عنوان مثال، تومورهای سرطانی نرم بافت می‌تواند به علت دوز بالای تابش به وجود آیند. خطر عود کردن سرطان بیشتر از خطر سرطان جدید ناشی از پرتودرمانی است.

همه نمونه‌های فوق به احتمال زیاد و یا حتی ممکن است اصلا با تمام انواع پرتودرمانی به‌ وجود نیایند. احتمال ابتلا به هر یک از عوارض جانبی طولانی مدت بستگی زیادی به فرد دارد.
بنابراین افرادی که برای پرتودرمانی انتخاب می‌شوند، باید از تیم مراقبت‌های بهداشتی خود در مورد تعادل ریسک‌ها و مزایا راهنمایی‌ها بگیرند.

پرتو درمانی و شیمی درمانی

پرتو درمانی و شیمی درمانی دو نوع متفاوت از درمان‌های سرطان هستند. آنها ممکن است با هم استفاده شوند، یا پزشک ممکن است یکی یا دیگری را بسته به درمان مورد نیاز انتخاب کند.
شیمی درمانی شامل تزریق مواد کشنده سرطان به خون با استفاده از قطره یا داروهای تجویزی است. از سوی دیگر، پرتو درمانی یک منطقه خاص از سرطان یا تومور را هدف قرار می‌دهد.

قبل از پرتو درمانی، شیمی درمانی می‌تواند به کاهش اندازه تومور کمک کند و به تاثیر بیشتر پرتو درمانی هدفمند کمک کند.
هنگامی که شیمی درمانی پس از پرتودرمانی اعمال شود، می‌تواند به جلوگیری از بازگشت تومورهایی که حذف شده‌اند کمک کند. شیمی درمانی این کار را با کشتن سلول‌های سرطانی که از تومور اولیه تقسیم شده‌اند، به دست می‌آید.
وقتی یک سرطان شناس یا متخصص سرطان، هم پرتودرمانی و هم شیمی درمانی را به طور همان زمان تجویز کنند، به عنوان شیمی درمانی شناخته می‌شود. این می‌تواند تاثیر پرتودرمانی بر سرطان را افزایش دهد. با این وجود، عوارض جانبی در هنگام دریافت شیمی درمانی می‌تواند شدید باشد.
برخلاف شیمی درمانی، پرتو درمانی در برابر سلول‌های سرطانی که به سایر قسمت‌های بدن گسترش می‌یابد، موثر نیست. با این حال، پرتو درمانی درمان قوی‌تر است و می‌تواند در کوچک کردن تومور تاثیر داشته باشد.

انواع پرتو درمانی

دو نوع پرتودرمانی وجود دارد:

  • پرتو درمانی خارجی که در آن پرتو تابش بر روی یک منطقه خارجی با پرتودرمانی داخلی با یک دستگاه خارجی متمرکز است. 
  • پرتودرمانی داخلی مانند براکی‌تراپی که در آن مواد رادیواکتیو بر روی ناحیه یا نزدیکی بافت سرطانی به صورت دائمی یا موقت قرار می‌گیرد.

اشکال مختلف پرتودرمانی خارجی دارای اثرات خاصی است که به بهترین وجه ممکن بر روی تومور اثر می‌گذارد. برای مثال، اشعه ایکس با انرژی بالا می‌تواند به سلول‌های سرطانی عمیق‌تر برسد. پیشرفت‌ها به طور مداوم در مسیری قرار دارند که پرتودرمانی خارجی در جهت هدف رسیدن به بهترین و ‌ترین سطح خطر قرار دارند.
پرتو درمانی خارجی متداول‌ترین روش پرتودرمانی است. پرتودرمانی داخلی می‌تواند در مواقعی برای محدود کردن در معرض تابش اشعه بودن بافت‌های آسیب دیده در اطراف بافت سرطانی استفاده شود.

روند پرتو درمانی

پیش از درمان، یک سرطان شناس در مورد دوز و نوع تابش تصمیم می‌گیرد. معمولا پرتودرمانی در چندین جلسه در طول چند هفته تقسیم می‌شود. بسیاری از مردم در هر هفته پنج پرتودرمانی دارند. با این حال، این می‌تواند بسته به مرحله و نوع سرطان تغییر کند.

فرد مبتلا به سرطان قبل از درمان نیاز به انجام سی تی اسکن دارد تا محل و اندازه دقیق سرطان مشخص شود. یک علامت دائمی اما خیلی کوچک روی پوست پس از اسکن گذاشته می‌شود تا مطمئن شوند که تابش دقیقا بر روی هدف قرار گرفته است.
انواع مختلف پرتودرمانی به شیوه‌های مختلفی اعمال می‌شود.
در پرتو درمانی خارجی، دستگاهی به نام شتاب دهنده خطی برای انتشار اشعه ایکس در یک محدوده انرژی خاص استفاده می‌شود. دستگاه‌های دیگر نیز وجود دارد که از انواع دیگر انرژی استفاده می‌کنند، از جمله الکترون، پروتون، اشعه گاما یا ترکیبی از این موارد.
فردی که برای پرتودرمانی می‌رود بر روی تخت دراز می‌کشد و یک تکنسین خارج از اتاق از راه دور دستگاه را اداره می‌کند. یک دستگاه مخابراتی نصب خواهد شد تا بیمار و تکنسین بتوانند از طریق آن با هم ارتباط برقرار کنند.
تکنسین می‌تواند اشعه درمانی که فرد دریافت می‌کند را از طریق یک دوربین کنترل کند. این روش معمولا بسیار کوتاه و بدون درد است و فرد می‌تواند خیلی زود پس از پایان جلسه به خانه برگردد.
تغییراتی در روش پرتو درمانی به وجود آمده است، مانند پرتودرمانی تحت هدایت تصویر (IGRT) که در آن اسکن بین جلسات برای حفظ دقت در درمان انجام می‌شود، یا جراحی استریوتاکسی (SRS)، که از چندین پرتو کوچک برای افزایش قدرت دوز پرتو استفاده می‌کند.
پرتودرمانی داخلی شامل قرار دادن لوله‌های فلزی، سیم‌ها یا دانه‌هایی است که می‌توان آنها را بدون جراحی داخل بدن قرار داد. در برخی موارد ممکن است جراحی برای قرار دادن این موارد نزدیک به سرطان لازم باشد.

موارد بالا برای مدت طولانی در بدن فرد بیمار باقی می‌ماند و از چند دقیقه تا بقیه زندگی ممکن است طول بکشد. ممکن است فردی که این موارد را در بدن خود دارد در بیمارستان بماند، زیرا ایمپلنت‌ها خطر ابتلا به سرطان را برای دیگران ایجاد می‌کنند. ایمپلنت‌های دائمی مقدار بسیار کمتری از تابش را منتشر می‌کنند و برای افراد اطراف فرد بیمار که در معرض پرتو درمانی است، امن است.

موارد استفاده پرتو درمانی

سرطان های مشخص که محدود به یک ناحیه خاص هستند می توانند برای پرتو درمانی مناسب باشند. این اجازه می دهد تا تابش به هدف کل منطقه از بافت سرطانی است.
در مقابل، برخی از انواع سرطان ها، مانند خون یا لنفوم، می توانند با تابش کامل بدن درمان شوند.
برای سرطان، پرتودرمانی ممکن است به روش های زیر اعمال شود:

  • تنها: برای درمان سرطان پروستات و یا تومور حنجره، ممکن است از روش پرتو درمانی استفاده شود. به صورت تنها پرتودرمانی همچنین می‌تواند به عنوان درمان سرطان لوزالمعده عمل کند و اندازه تومور را کوچک کند و یا سلول‌های سرطانی را از بین ببرد.

  • همراه با درمان جراحی: ممکن است قبل از عمل جراحی سرطان یا در طول عمل جراحی سرطان برای کاهش تومور و یا پس از جراحی برای کاهش خطر انتشار سرطان به تمام بدن استفاده شود.

  • با شیمی درمانی: این درمان ترکیبی است که می‌تواند نیاز به عمل جراحی را کاهش دهد.

تومورهای بدخیم یا تومورهای پستان، مری، ریه یا مقعد ممکن است با تمام سه مورد درمان شوند.

پرتو درمانی تسکین دهنده

علاوه بر نقش اصلی پرتو درمانی در کمک به توقف یا درمان سرطان، می‌توان آن را برای درمان علائم در سرطان‌هایی که به طور فزاینده‌ای گسترش یافته‌اند یا پیشرفت کرده‌اند، که نمی‌توان به طور کامل درمان کرد استفاده کرد.
این به عنوان پرتودرمانی تسکین دهنده شناخته می‌شود که می‌تواند به کاهش اندازه تومور و درد ناشی از تومور کمک کند.
کیفیت زندگی نیز ممکن است توسط پرتو درمانی برای افرادی که برای مثال سرطان ثانویه استخوان تا دیگر نوع سرطان‌ها که از محل اصلی آن مانند سرطان روده، پستان یا سرطان پروستات گسترش یافته‌اند را، بهبود بخشد.
در حالی که سرطان به وسیله پتو درمانی درمان نمی‌شود، اما می‌تواند به جلوگیری از تشکیل بیشتر سلول‌های سرطانی دردناک استخوان و کاهش درد با تقویت استخوان ضعیف، کمک کند.
پرتو درمانی همیشه به عنوان درمان تسکین دهنده مناسب نیست و زمانی که از آن استفاده می‌شود، اغلب همراه با سایر انواع درمان‌های سرطان و مراقبت‌های تسکین دهنده است.

سایر نمونه‌های پرتودرمانی تسکین دهنده عبارت‌اند از:

  • کاهش فشار یا انسداد با کاهش اندازه تومور
  • درمان علائم سرطان مغز مانند سردرد، حالت تهوع و سرگیجه
  • کاهش علائم سرطان ریه، مانند درد قفسه سینه و مشکلات تنفسی
  • کنترل تومورهای زخمی، خونریزی و عفونت‌ها
  • کاهش انسداد خاص ناشی از تومور، که به عنوان سندرم بزرگ‌ سیاهرگ بالایی شناخته می‌شود (SVCO)، که در آن تومور سر و گردن باعث انسداد می‌شود و بر بازگشت خون به قلب تاثیر می‌گذارد.

آماده سازی برای پرتو درمانی

دوز پتو درمانی از لحاظ مقدار انرژی جذب شده در هر کیلوگرم از توده بدن که در معرض تابش است، اندازه گیری می‌شود. به عنوان مثال، ۱ ژول انرژی که در ۱ کیلوگرم جرم توده بدن ذخیره می‌شود،میزان یک واحد انرژی بین المللی جذب شده، یا یک واحد جذب انرژی پرتو درمانی است.
پزشکانی که پرتو درمانی را انجام می‌دهند، رکوردی از میزان پرتودرمانی را که در اختیار دارند، نگهداری می‌کنند.
دوزهای تکی و جمعی خطر بروز عوارض جانبی درازمدت را تحت تاثیر قرار می‌دهند و سرطان‌های مختلف و مناطق بدن به روش‌های مختلف به این مقدار دوز‌ها عکس العمل نشان می‌دهند.

متخصصانی که در معرض تابش قرار می‌گیرند یا در مجاورت درمان قرار دارند، باید اقدامات محافظتی را انجام دهند تا جذب پرتوها را در بدن خود به حداقل برسانند و میزان دریافت آنها را اندازه گیری کنند.
مانند همه درمان‌های پزشکی، پس از تعیین مزایا و خطرات بالقوه پرمان، این فرد است که باید تصمیم به پیشبرد توصیه تیم برای پرتو درمانی بگیرد.
پرتو درمانی به منظور به حداکثر رساندن مزایا و حفظ حداقل خطرات بالقوه برنامه ریزی می‌شود. این شامل مشخص کردن دقیق محل پرتودرمانی، زاویه تابش و دوز مطلوب، می‌شود.
برنامه ریزی تابش می‌تواند یک فرآیند دقیق باشد که شامل تعدادی از کارکنان مراقبت‌های پزشکی، از جمله متخصصان سرطان و متخصصان رادیولوژیست، پرستاران، رادیوگرافی، و سایر تکنسین‌ها می‌شود.
همانطور که عوارض جانبی به شرایط فرد بستگی دارد، انتخاب نوع پرتو درمانی و برنامه ریزی در مورد آن نیاز نیز باید صورت پذیرد. 
در برنامه ریزی باید موارد زیر را در نظر گرفت:

  • نوع، موقعیت و اندازه سرطان را در نظر بگیرید و اینکه آیا تومور نزدیک به بافت یا اندام حساس به تابش است یا خیر.
  • به عمق مورد نیاز برای رسیدن به هدف مشخص شده توجه کنید و سلامت عمومی و تاریخچه پزشکی شخص را در نظر بگیرید.
  • پرتودرمانی معمولا شامل یک سیتی اسکن می‌شود، اما گاهی اوقات از اشعه ایکس یا ام آر آی، یا اسکن برش‌نگاری با گسیل پوزیترون (PET) استفاده می‌شود.
  • گاهی اوقات از وسیله سنجش یا دیگر نشان‌گرها که به مشخص کردن تومورها کمک می‌کنند استفاده می‌شود؛ این وسایل شامل جوهر، خالکوبی، قالب‌ها یا ماسک‌ها می‌شوند که به تعیین هدف کمک می‌کنند.

برنامه ریزی مدرن پرتو درمانی معمولا به کمک کامپیوتر صورت می‌پذیرد و به اندازه کافی حرفه‌ای هستند که در آن تصاویر سه بعدی از تومورها نیز گرفته می‌شود.

منبع medicalnewstoday
عضویت در خبرنامه وینوک
عضویت در خبرنامه وینوک
در خبرنامه وینوک عضو شوید بهترین مطالب را هر هفته در ایمیل خود بخوانید
میتونید هر لحظه که خواستید عضویت خود را غیر فعال کنید

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.