سرطان کبد؛ انواع، علائم، عوامل خطر و درمان آن

کبد بزرگترین ارگان غددی در بدن است و وظیفه اصلی آن در بدن حفظ بدن از سموم و مواد مضر است. کبد در گوشه بالایی راست شکم درست زیر دنده‌ها قرار دارد. کبد مسئول تولید زردآب، ماده‌ای است که به شما در هضم چربی‌ها، ویتامین‌ها و سایر مواد مغذی کمک می‌کند.

این ارگان حیاتی همچنین مواد مغذی مانند گلوکز را ذخیره می‌کند، به طوری که در زمانی که غذا نخورید، همچنان ماده‌ای ذخیره شده برای تغذیه دارید. همچنین داروها و سموم را تجزیه می‌کند. هنگامی که سلو‌ل‌های سرطانی در کبد رشد می‌کند، سلول‌های کبدی را از بین می‌برند و در فعالیت‌های طبیعی آن تاثیر می‌گذارد.

سرطان کبد دارای دو نوع اولیه و ثانویه است. سرطان اولیه کبد در سلول‌های کبد آغاز می‌شود. سرطان ثانویه کبد هنگامی ایجاد می‌شود که سلول‌های سرطانی از جای دیگری از بدن به کبد نفوذ کنند. سلول‌های سرطانی بر خلاف سایر سلول‌های بدن می‌توانند از ارگانی دیگر از بدن یا مکان آغاز سرطان به دیگر اعضا نفوذ کنند. سلول‌ها به قسمت‌های دیگر بدن از طریق جریان خون یا سیستم لنفاوی حرکت می‌کنند. سلول‌های سرطانی در نهایت در دیگر ارگان‌های بدن جمع می‌شوند و در آنجا رشد می‌کنند.

این مقاله بر سرطان اولیه کبد تمرکز دارد. به این معنی که درباره آن نوعی از سرطان کبد صحبت خواهیم کرد که سلول‌های سرطانی در خود کبد شروع به رشد می‌کنند. همراه وینوک باشید.

انواع مختلف سرطان اولیه کبد چیست؟

انواع مختلف سرطان اولیه کبد از سلول‌های مختلف تشکیل دهنده کبد، تشکیل می‌شوند. سرطان اولیه کبد می‌تواند به عنوان یک توده در حال رشد در کبد شروع شود یا به طور همزمان در نقاط مختلف کبد شروع به رشد کند. رشد سلول‌های سرطانی در افراد مبتلا به حالت شدید سرطان کبد در چندین مکان از کبد صورت می‌پذیرد. انواع اصلی سرطان اولیه کبد عبارتند از:

سلول‌های کبدی یا Hepatocellular carcinoma

سلول‌های کبدی (HCC)، که همچنین به عنوان hepatoma نیز شناخته می‌شوند، شایع‌ترین نوع سرطان کبد است که ۷۵ درصد از مبتلایان به سرطان‌های کبدی را شامل می‌شود. این نوع در سلول‌های کبدی، که عمده سلول‌های کبد هستند، رشد می‌کند. این نوع سرطان می‌تواند از کبد به قسمت‌های دیگر بدن مانند لوزالمعده، روده و معده گسترش یابد. احتمال وقوع سرطان سلول‌های کبدی در افراد مبتلا به آسیب شدید کبدی به علت سوء مصرف الکل بیشتر است.

سلول‌های سیستم صفراوی یا Cholangiocarcinoma 

سرطان سلول‌های سیستم صفراوی، که معمولا به عنوان سرطان مجرای صفراوی شناخته می‌شود، در مجاری لوله شکل صفراوی کوچک در کبد ایجاد می‌شود. مسئولیت این مجاری حمل زردآب به کیسه صفرا برای کمک به هضم است. سرطان سلول‌های سیستم صفراوی حدود ۱۰ تا ۲۰ درصد افراد مبتلا به سرطان‌های کبدی را شامل می‌شود.

هنگامی که سرطان در بخش مجاری داخل کبد شروع می‌شود، آن را سرطان مجرای صفراوی داخل کبدی می‌نامند. هنگامی که سرطان در بخش مجاری خارج از کبد شروع می‌شود، آن را سرطان مجرای صفراوی خارج کبدی می‌نامند.

سرطان دیواره‌ عروق خونی یا عروق لنفاوی

این نوع سرطان یک نوع نادر از سرطان کبد است که در رگ‌های خونی کبد آغاز می‌شود. این نوع سرطان میل به پیشرفت بسیار سریع دارد، بنابراین معمولا در مرحله پیشرفته تشخیص داده می‌شود.

هپاتوبلاستوما

هپاتوبلاستوما نوع بسیار نادر از انواع سرطان کبد است. این نوع سرطان معمولا در کودکان، به ویژه کودکان زیر ۳ سالگی رخ می‌دهد. دورنمای درمان این نوع سرطان، با جراحی و شیمی درمانی بسیار خوب است. وقتی که هپاتوبلاستوما در مراحل اولیه تشخیص داده شود، درصد زنده ماندن برای فرد مبتلا بالاتر از ۹۰ درصد است.

علائم سرطان کبد چیست؟

بسیاری از افراد علائم را در مراحل اولیه سرطان اولیه کبد تجربه نمی‌کنند. علائمی که در فرد ظاهر می‌شود، ممکن است شامل موارد زیر باشد:

  • درد، حساسیت و ناراحتی شکمی
  • زرد شدن پوست و قسمت سفید چشم که به آن یرقان می‌گویند
  • مدفوع سفید وگچی
  • حالت تهوع
  • استفراغ
  • کبود شدن و یا خونریزی 
  • ضعف
  • خستگی

چه کسی خطر ابتلا به سرطان کبد را دارد؟

پزشکان هنوز از دلیل اینکه چرا برخی افراد مبتلا به سرطان کبد هستند در حالی که افراد دیگر به این بیماری مبتلا نیستند، مطمئن نیستند. با این حال، عوامل خاصی وجود دارد که می‌دانند خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش می‌دهند:

  • سرطان کبد در افراد بالای ۵۰ سال رایج است.
  • بیماری هپاتیت B یا C در دراز مدت می‌تواند به شدت به کبد آسیب برساند. هپاتیت از فرد به فرد از طریق تماس مستقیم با مایعات بدن فرد آلوده مانند خون یا مایع منی منتقل می‌شود. همچنین ممکن است در حین زایمان از مادر به کودک نیز منتقل شود. خطر ابتلا به هپاتیت B و C را می‌توانید از روش‌های پیشگیرانه در طی رابطه جنسی کاهش دهید. همچنین واکسنی برای پیشگیری از ابتلا به هپاتیت B وجود دارد.
  • نوشیدن دو یا چند نوشیدنی الکلی به صورت روزانه در دراز مدت، خطر ابتلا به سرطان کبد را افزایش می‌دهد.
  • سیروز نوعی آسیب کبدی است که در آن بافت زخم شده جایگزین بافت سالم می‌شود. در این حالت کبد آسیب دیده نمی‌تواند به درستی عمل کند و در نهایت منجر به عوارض متعدد، از جمله سرطان کبد می‌شود. سوء مصرف طولانی مدت الکل و هپاتیت C شایع‌ترین علل سیروز در آمریکا هستند. اکثر آمریکایی‌هایی که مبتلا به سرطان کبد هستند، قبل از سرطان مبتلا به سیروز کبدی بودند.
  • قرار گرفتن در معرض آفلاتوکسین یکی از عوامل خطر ابتلا به سرطان کبد است. آفلاتوکسین یک ماده سمی تولید شده توسط یک نوع قارچ است که می‌تواند در بادام زمینی، غلات و ذرت رشد کند. در آمریکا، قوانین مربوط به بررسی غذا، آلودگی گسترده آفلاتوکسین را محدود می‌کند. با این حال، در خارج از آمریکا، احتمال در معرض آفلاتوکسین بودن بالاتر است.
  • دیابت و چاقی نیز از عوامل خطر هستند. افرادی که مبتلا به دیابت هستند، دارای اضافه وزن یا چاقی هستند که می‌تواند باعث مشکلات کبدی و افزایش خطر ابتلا به سرطان کبد شود.

سرطان کبد چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص سرطان کبد با بررسی تاریخچه پزشکی و یک معاینه فیزیکی آغاز می‌شود. اگر سابقه سوء مصرف طولانی مدت الکل یا بیماری مزمن هپاتیت B یا C دارید، حتما به پزشک خود بگویید.

آزمایشات و روش‌های تشخیصی برای سرطان کبد عبارتند از:

  • آزمایش‌های عملکرد کبد به شما کمک می‌کند تا سلامت کبد خود را با اندازه‌گیری سطح پروتئین، آنزیم‌های کبدی و بیلی روبین در خون خود تعیین کنید.
  • وجود آلفا فیتوپروتئین (AFP) در خون می‌تواند نشانه‌ای از سرطان کبد باشد. این پروتئین معمولا قبل از تولد نوزادان در کبد و کیسه ناف جنین تولید می‌شود. تولید AFP معمولا بعد از تولد متوقف می‌شود.
  •  سی تی اسکن شکمی یا ام آر آی اطلاعات دقیقی از کبد و سایر اعضای بدن می‌دهد. با کمک آنها پزشک شما به دقت کشف می‌کند که کدام یک از تومورها در حال رشد است، اندازه آن چقدر است، و اینکه آیا به دیگر اعضای بدن منتقل شده است یا خیر.

بایوپسی یا تکه‌برداری از کبد

یکی دیگر از آزمایش‌های تشخیصی بایوپسی یا تکه‌برداری از کبد است. بایوپسی کبدی حذف یک تکه کوچکی از بافت کبدی است. این کار همیشه با استفاده از بی‌هوشی انجام می‌شود تا از درد در طول عمل جلوگیری شود.
در بیشتر موارد، بیوپسی با سوزن انجام می‌شود. در طی این روش پزشک شما یک سوزن نازک را از طریق شکم به داخل کبد وارد می‌کند تا یک نمونه بافت را بدست آورد. سپس نمونه به وسیله میکروسکوپ برای تشخیص علامت‌های سرطان بررسی می‌شود.

بیوپسی کبدی همچنین ممکن است با استفاده از لاپاراسکوپی نیز انجام شود که در آن یک لوله نازک و انعطاف پذیر با یک دوربین متصل به داخل شکم وارد می‌شود. این دوربین به دکتر این امکان را می‌دهد که نگاه کند ظاهر کبد چگونه است تا بایوپسی دقیق‌تر را انجام دهد. لاپاروسکوپی از طریق یک شکاف کوچک در شکم صورت می‌پذیرد. اگر نمونه‌های بافتی از اندام‌های دیگر مورد نیاز باشد، پزشک شما یک برش بزرگتر را انجام می‌دهد. این کار لاپاراتومی نامیده می‌شود.

اگر سرطان کبد تشخیص داده شود، پزشک شما مرحله سرطان را تعیین می‌کند. شناخت مرحله، شدت یا وسعت سرطان را توصیف می‌کند. این می‌تواند به پزشک شما کمک کند که گزینه‌های درمان و دورنمای بیماری را تعیین کند. مرحله ۴ پیشرفته‌ترین مرحله سرطان کبد است.

سرطان کبد چگونه درمان می‌شود؟

سرطان کبد درمان‌های متفاوت دارد. این درمان‌ها بستگی دارد به:

  • تعداد، اندازه و محل تومور در کبد
  • اینکه کبد چقدر خوب عمل می‌کند
  • اینکه سیروز وجود داشته باشد
  • اینکه تومور به اندام‌های دیگر گسترش یافته باشد

برنامه درمانی خاص براساس این عوامل خواهد بود. درمان سرطان کبد ممکن است شامل موارد زیر شود:

هپاتکتومی

عمل هپاتکتومی عملی برای حذف قسمتی از کبد یا تمام کبد است. این عمل معمولا زمانی انجام می‌شود که سرطان به کبد محدود شود. با گذشت زمان، بافت سالم باقی مانده دوباره رشد می‌کند و جایگزین قسمت حذف شده می‌شود.

پیوند کبد

پیوند کبد یعنی جایگزین کردن کبدی سالم از فرد اهدا کننده مناسب به جای کبد بیمار است. پیوند فقط زمانی انجام می‌شود که، سرطان به سایر اعضای بدن گسترش نیافته باشد. داروهایی نیز برای جلوگیری از پس زدن پیوند به بیمار داده می‌شود.

تخریب

تخریب شامل استفاده از تزریق گرما یا اتانول برای از بین بردن سلول‌های سرطانی می‌شود. این کار با استفاده از بی‌هوشی موضعی انجام می‌شود. این بیهوشی حس آن قسمت را از بین می‌برد تا مانع حس کردن درد شود. تخریب می‌تواند به افرادی که کاندید جراحی یا پیوند کبد هستند کمک کند.

شیمی درمانی

شیمی درمانی نوع تهاجمی دارو درمانی است که سلول‌های سرطانی را از بین می‌برد. درمان دارویی به این صورت است که داروها به صورت وریدی یا از طریق تزریق داده می‌شوند. در اغلب موارد، شیمی درمانی می‌تواند به عنوان درمان سرپایی ارائه شود.

شیمی درمانی می‌تواند در درمان سرطان کبد موثر باشد، اما بسیاری از افراد در طول درمان، عوارض جانبی مانند استفراغ، کاهش اشتها و لرز را تجربه می‌کنند. شیمی درمانی همچنین می‌تواند خطر ابتلا به عفونت را نیز افزایش دهد.

پرتو درمانی

پرتودرمانی استفاده از پرتو با انرژی بالا برای کشتن سلول‌های سرطانی است. پرتو درمانی می‌تواند به صورت خارجی یا داخلی اجرا شود. در پرتو تابش خارجی، شکم و سینه هدف قرار می‌گیرند. پرتو تابش داخلی شامل استفاده از کاتتر برای تزریق رشته‌های رادیواکتیو کوچک به شریان کبدی است.

پرتو سپس سرخرگ کبدی، یک رگ خونی که خون را به کبد می‌فرستد را از بین می‌برد. این باعث کاهش میزان جریان خون به سمت تومور می‌شود. هنگامی که سرخرگ کبدی بسته شود، سیاهرگ کبدی همچنان به تغذیه کبد ادامه می‌دهد.

درمان هدفمند

درمان هدفمند شامل استفاده از داروهایی می‌شود که برای تاثیر بر روی سلول‌های سرطانی که در معرض آسیب پذیری هستند طراحی شده‌اند. آنها رشد تومور را کاهش می‌دهند و کمک می کنند تا تغذیه تومور توسط خون قطع شود.

سورافنیب (Nexavar) به عنوان یکی از درمان‌های هدفمند برای افراد مبتلا به سرطان کبد تایید شده است. درمان هدفمند می‌تواند برای افرادی که برای پیوند هپاتکتومی یا پیوند کبد نامزد نیستند، مفید باشد. با این حال، درمان هدفمند می‌تواند عوارض جانبی قابل توجهی نیز داشته باشد.

آمبولیزاسیون و کموئمبولیزیشن

آمبولیزاسیون و کموئمبولیزیشن یک نوع روش جراحی هستند. در این نوع درمان‌ها شریان کبدی بسته می‌شود. دکتر برای این کار از اسفنج‌های کوچک یا مواد دیگر استفاده می‌کند. این جراحی باعث کاهش رسیدن خون به تومور می‌شود. در کموئمبولیزیشن، پزشک قبل از گذاشتن آن ماده، داروهای شیمی درمانی را به شریان کبدی تزریق می‌کند. انسداد ایجاد شده داروهای شیمی درمانی را در کبد برای مدت طولانی نگه می‌دارد.

چگونه می‌توان از سرطان کبد جلوگیری کرد؟

سرطان کبد همیشه پیشگیری نمی‌شود. با این حال، شما با رعایت اقداماتی برای جلوگیری از ایجاد شرایطی که می‌تواند به سرطان کبد منجر شود، خطر ابتلا به سرطان کبد را کاهش خواهید داد.

واکسن هپاتیت B را بزنید

واکسن هپاتیت B وجود دارد که همه کودکان باید آن را بزنند. بزرگسالانی که در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند، مانند افرادی که داروهای وریدی مصرف می‌کنند نیز باید واکسینه شود. واکسیناسیون معمولا در یک دوره با سه تزریق در طول شش ماه انجام می‌شود.

اقدامات لازم برای جلوگیری از هپاتیت C را انجام دهید

هپاتیت C واکسن ندارد، اما می‌توانید خطر ابتلا به این بیماری را با انجام موارد زیر کاهش دهید:

  • از محصولات محافظت کننده استفاده کنید. همیشه برای داشتن رابطه جنسی با همسر خود از ابزارهای محافظت کننده مانند کاندوم استفاده کنید و رابطه جنسی خود را کنترل کنید. شما هرگز نباید در رابطه جنسی محافظت نشده مشارکت داشته باشید مگر اینکه مطمئن باشید که شریک زندگی شما مبتلا به هپاتیت یا هر گونه عفونت منتقله از راه جنسی نیست.
  • از مواد مخدر غیر قانونی استفاده نکنید. از مصرف مواد مخدر غیر قانونی، به ویژه مواردی که تزریقی هستند، مانند هروئین یا کوکائین دوری کنید. 
  • در مورد خالکوبی و سوراخ کردن گوش احتیاط کنید. برای انجام این موارد به کلینیک‌ها یا مکان‌های مورد اعتماد بروید. از کارکنان در مورد رعایت موارد ایمنی و استریل شده بپرسید و مطمئن شوید که از سوزن‌های استریل استفاده می‌کنند.

کاهش خطر ابتلا به سیروز

می‌توانید با انجام موارد زیر خطر ابتلا به سیروز را کاهش دهید:

  • در مصرف مشروبات الکلی اعتدال را حفظ کنید. محدود کردن مقدار الکلی که می‌نوشید می‌تواند به جلوگیری از آسیب کبدی کمک کند. بنابراین کم کم این نوشیدنی مضر را از چرخه خوراکی‌های خود حذف کنید.
  • نگه داشتن وزن در حالت سالم؛ ۳۰ دقیقه ورزش حداقل سه بار در هفته می‌تواند به شما در حفظ وزن ایده‌آل کمک کند. داشتن یک رژیم غذایی متعادل برای مدیریت وزن نیز مهم است. اطمینان حاصل کنید که از پروتئین، غلات کامل و سبزیجات یا میوه در بیشتر وعده‌های غذایی خود استفاده می‌کنید. اگر نیاز به کاهش وزن دارید، مقدار تمریناتی که هر روز انجام می‌دهید را افزایش دهید و تعداد کالری مصرفی را کاهش دهید. شما همچنین می‌توانید با متخصص تغذیه مشورت کنید. آنها می‌توانند به شما یک برنامه غذایی و تمرینی عادی بدهند که به شما این امکان را می‌دهد که سریعتر به اهداف کاهش وزن خود دست پیدا کنید.

اگر در حال حاضر یکی از این شرایط را دارید و در مورد خطر ابتلا به سرطان کبد نگران هستید، با پزشک خود درباره آزمایشات سرطان کبد صحبت کنید.

مقابله با سرطان کبد

تشخیص سرطان کبد می‌تواند طاقت فرسا باشد. مهم این است که یک شبکه پشتیبانی قوی داشته باشید که به  کمک آنها بتوانید بر استرس یا اضطراب که ممکن است احساس کنید، غلبه کنید. ممکن است بخواهید از یک مشاور برای کار کردن روی احساسات خود کمک بگیرید.

همچنین ممکن است بخواهید عضو انجمن افراد مبتلا به سرطان شوید که در آن بتوانید از نگرانی‌های خود با دیگر افراد که مبتلا به این بیماری هستند، بگویید. 

منبع healthline

ارسال نظر

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.