کارگردان: محمد حمزه ای

نگاهی به یک فیلم تکراری، آذر!

بازیگران: نیکی کریمی، هومن سیدی، لیلا زارع، حمید رضا آذرنگ، هستی مهدوی، فرید سجادی حسینی
"آذر" (با بازی «نیکی کریمی») و همسرش "امیر" (با بازی «حمیدرضا آذرنگ») خانه شان را می فروشند تا بتوانند با کمک "صابر" (با بازی «هومن سیدی») رستورانی راه بیندازند. اما صابر نقشه دیگری برای پولها دارد و از شراکت با امیر دست می کشد. در این میان، قتلی اتفاق می افتد و رخدادهای بعدی، آذر را در برگ ریزان زندگی اش قرار می دهد و او تلاش می کند تا به ساحل آرامش و امنیت برسد؛ اما ...


 

احتمالا برای شما هم پیش آمده در شرایطی که همه چیز «ظاهرا» روبه راه به نظر می رسد، حال خوبی نداشته باشید. چنین وقتهایی، اگر با خودتان صادق باشید و کمی اوضاع زندگی تان را بالا و پایین کنید، می توانید دلایل موجهی برای شرایط روحی پیش آمده پیدا کنید. بهترین کاری که آدم در این موقعیت می تواند انجام بدهد این است که به اصطلاح زیادی به خودش پیله نکند» و اجازه بدهد که این دورهی بدحالی هم سپری شود. موقعیتی که آذر به مخاطب تحمیل می کند، شبیه همین حال بد بی موقع و غیرقابل توجیه است. عوامل سینمایی قابل اعتنایی برای تولید یک فیلم کنار هم جمع شده اند، اما نتیجه بی رمق و کم جان تراز آن است که احتمالا سازندگانش در نظر داشته اند. گاهی قصه هایی که روی کاغذ درست و بی نقص به نظر می رسند. بعد از ساخته شدن، فاقد آن نگاه شخصی یا تاثیرگذاری پیش بینی شده اند.

آذر به عنوان فیلمی که قرار است محوریتش شخصیت اصلی زن قصه، یعنی آذر باشد، آن قدر تکه پاره و پراکنده است که در نهایت شکل مشخص و منسجمی را در ذهن مخاطب نمی سازد. از طرفی، فصل دعواهای خانوادگی و کشمکش های قصاص و بخشش میان اعضای فامیل، فیلم خانه ای در خیابان چهل ویکم را به یاد می آورد و از طرفی دیگر، وقتی در مقاطعی سعی می کند از نقطه ی دید شخصیت دختربچه شرایط موجود را ارزیابی کنده شبیه فیلم تابستان داغ می شود (حتی انتخاب بازیگر کودک هم در هر دو فیلم یکی است)، شباهت نسبی این فیلم ها به یکدیگر به خودی خود نمی تواند دلیلی بر ارزش گذاری خوب یا بد هرکدام باشد، ولی موضوع این است که فیلم آذر بیشتر از اینها چه چیزی به مخاطبش می دهد؟ قرار است نقطه ی مرکزی و وجه تفاوت این فیلم با فیلم یا قصه های دیگر، تأکید روی واکنش ها و عملکرد و احساسات آذر باشد.

نقد فیلم آذر | مجله وینوک
نقد فیلم آذر | مجله وینوک

با توجه به این که فیلم هم نام اوست اما آذر، خیلی معمولی تر از آن چیزی که شایسته ی یک قهرمان است، ظاهر می شود. واکنش هایش کوتاه، بی احساس و زیادی منطقی و از پیش تعیین شده است و این احساس را به آدم می دهد که انگار بارخدادهای زندگی اش درگیر نمی شود و از فاصله ای نه چندان نزدیک با آنها مواجه می شود موقعیتی – که ما هم نسبت به فیلم داریم؛ زیاد درگیرش نمی شویم. از طرفی دیگر، انگیزه ی آذر شخصیت های دیگر مبهم است و نسبت به واکنش های آذر اغراق و غلظت بیشتری دارد. اصرارعمو(فرید – سجادی حسینی) به کار نکردن آذر در رستوران و پافشاری مصرانه او به نادیده گرفتن همسر پسر برادرش، حتی قبل از اینکه در جایگاه پدر مقتول قرار بگیرد، غیر قابل درک و بیشتر از یک لجبازی یا کینه ی از سر اصرار آذر به استقلال کاری شوهرش از اوست. به نظر می رسد این نفرت عمیق تری باشد اما اطلاعات بیشتری هم دستگیرمان نمی شود. واکنش همسر آذر هم به همین اندازه غیرقابل درک است.

ما چیز زیادی از او نمی دانیم و بنابراین چرخش موضعش در نیمه ی دوم فیلم هم نمی تواند برایمان جا بیفتد. در سالی که گذشت، نسبت به سال های پیش، فیلم های بیشتری با محوریت زنان اکران شدند (نیلوفرِ فیلم وارونگی شاید به یادماندنی تر از همه باشد). با وجود تمام این تفاوتها، فیلم فاقد هر نوع ظرافتی است. چه در کارگردانی چه در بازیگری که بتواند آن را از فیلم های دیگر متفاوت کند. روح ندارد و تأکید اصلی اش در میان داستان های تکراری قصاص و بخشش و الگوی مرگ ناگهانی تحمیل شده و تکراری و پول دیه و زندان و قسط، گم می شود مدام فیلم های دیگری را به یاد می آورد بنابراین، به نظر می رسد بهترین کار همان گذر کردن باشد.

نقد فیلم آذر | مجله وینوک
نقد فیلم آذر | مجله وینوک

یکی از گره‌های اصلی ماجرا نیز در تمام مدت، بی پاسخ می‌ماند و به جای آنکه مخاطب با پایانی باز طرف باشد، با سوالی باز طرف مواجه میشود که انگار خود فیلمساز نیز جواب این سوال را درست نمیداند. البته در زندگی واقعی پیش می‌آید که فردی از فرد دیگر بی‌دلیل بدش بیاید (همان‌طور که عموی صابر از آذر خوشش نمی‌آید) ولی در اصول سینمایی این مساله نمی‌تواند بدون دلیل پیش برود؛ به‌خصوص اینکه این موضوع یکی از دلایل اصلی به جریان افتادن روند داستان است. نیکی‌کریمی که نقش تهیه‌کننده فیلم«آذر» را نیز دارد، در بیشتر سکانس ها حضور دارد و از مدت زمان دو ساعته فیلم، شاید ۱۱۰ دقیقه متعلق به او باشد. این مساله با توجه به اینکه بازی او در فیلم یک بازی روان و بی نقص است، آزار دهنده نیست ولی شانس را برای دیگر بازیگران گرفته و به نظر می‌رسد این حجم از فوکوس و تمرکز بر کاراکتر اوف تنها برای بیشتر قهرمان در آمدن آن شکل گرفته و نه چیز دیگر. «آذر»، قهرمانی است که در برابر مردانی که اذیتش می‌کنند،سکوت کرده و می‌خواهد الگوی زنانی باشد که به پای فیلم می‌نشینند! کاراکتر وی، تمام تهمت‌های مردان اطرافش را به جان می‌خرد، در مقابل عموی شوهرش از خود دفاع چندانی نمی‌کند، در مقابل تهمت شوهرش نیز صحبتی ندارد و از خود دفاع نمی‌کند و در کل در مقابل هیچ یک از ناملایمت‌هایی که مردان اطرافش بر سرش می‌آورند، هیچ سخنی نمی‌گوید.

نقد فیلم آذر | مجله وینوک
نقد فیلم آذر | مجله وینوک

با این وجود سوالی که پیش می‌آید این است که فیلمساز چطور می‌تواند چنین شخصیت پردازی را یک قهرمان بداند؟

هیچ سیاه نمایی در فیلم «آذر» به چشم نمی‌آید و حوادثی که رخ می دهد، تا حدی طبیعی است ولی کشته شدن یک انسان در وانفسای بسیار آرام فیلم، کمی تعجب برانگیز است. فیلم حادثه دردناکی در عمق خود دارد ولی آرامش صحنه‌ها و بازیگران تضادی با آن دارند که معلوم نیست از قصد صورت گرفته یا خیر اما در هر صورت به یک ایراد بزرگ تبدیل می‌شود. پایان‌بندی آذر در کنار این مورد نقطه ضعف دیگر فیلم است که در ردیف سوال‌های بی پاسخی که پیشتر به آن اشاره شد، قرار می‌گیرد؛ چرا که نمی‌توان توجیه منطقی‌ای برای این پایان بعد از این همه بالا و پایین شدن قصه متصور شد.


سایر مقالات:

نگاهی به فیلم لاتاری، جدیدترین اثر محمد حسین مهدیان

نکاتی جالب از انیمیشن سیمسون ها

درباره فیلم همه میدانند اصغر فرهادی

اصغر فرهادی کارگردان همه میدانند: حضور جعفر پناهی در کن حق وی است

 

محمدرضا هدایتی


پاسخ دادن

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلد های علامت گذاری شده با * را باید تکمیل نمایید.



 

۱۳۹۵. تمامی حقوق برای وبسایت vinok (وینوک) محفوظ است.

عضویت در خبرنامه وینوک

در خبرنامه وینوک عضو شوید و آخرین مطالب وینوک را در ایمیل خود بخوانید